به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین محمود ابوترابی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، در نخستین پیش نشست همایش بین‌المللی حکمرانی فرهنگ و هویت ایرانی در مکتب مجاهد شهید امام خامنه‌ای(ره) که با حضور استادان حوزه و دانشگاه به‌صورت حضوری و مجازی در سالن جلسات دانشکده علوم قرآنی مشهد برگزار شد، با موضوع آینده‌پژوهی و آینده‌نگری فرهنگ در اندیشه امام شهید اظهار داشت: فرهنگ در نگاه رهبر شهید، زیربنای جامعه و اساس شکل‌گیری هویت و شخصیت یک ملت است و نمی‌توان آن را به‌عنوان موضوعی حاشیه‌ای در کنار سیاست و اقتصاد در نظر گرفت.
وی با اشاره به مبانی قرآنی آینده‌نگری افزود: قرآن کریم با تأکید بر نقش اراده و عملکرد انسان در تغییر سرنوشت جوامع، توجه به گذشته، عبرت‌آموزی از تاریخ و آمادگی برای مواجهه با آینده را مورد توجه قرار داده است.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی با اشاره به آیه ۱۱ سوره رعد، إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ، بیان کرد: این آیه بر اصل عاملیت انسانی تأکید دارد و نشان می‌دهد تغییر سرنوشت فرد و جامعه به اراده و تحول درونی انسان‌ها وابسته است؛ ازاین‌رو، آینده فرهنگی جامعه نیز در گرو اراده و تصمیم انسان‌ها برای ایجاد تغییر است.
توجه به نشانه‌ها و عبرت‌های تاریخی، از مبانی آینده‌نگری قرآنی است
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم با اشاره به آیه ۱۸ سوره حشر درباره ضرورت توجه انسان به آنچه برای فردای خود پیش فرستاده است، گفت: این آموزه قرآنی بر ضرورت ارزیابی وضعیت موجود و برنامه‌ریزی برای آینده تأکید دارد و آینده‌نگری را به یک ارزیابی مستمر از شرایط کنونی پیوند می‌زند.
رئیس دانشکده علوم قرآنی مشهد همچنین با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال درباره ضرورت آمادگی و فراهم‌کردن توان و امکانات لازم برای مقابله با دشمنان، افزود: این آیه نشان می‌دهد آینده‌نگری نباید صرفاً در سطح اندیشه و پیش‌بینی باقی بماند، بلکه باید به ظرفیت‌سازی و آمادگی عملی برای مواجهه با شرایط آینده منجر شود.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی با اشاره به آیه ۴۲ سوره روم و دعوت قرآن به سیر و بررسی سرگذشت گذشتگان تصریح کرد: عبرت‌گیری تاریخی یکی دیگر از مبانی آینده‌پژوهی است؛ زیرا تاریخ می‌تواند منبعی از داده‌ها و تجربه‌ها برای شناخت روندها و برنامه‌ریزی صحیح در آینده باشد.
رئیس دانشکده علوم قرآنی مشهد با اشاره به بیانات رهبر شهید در جمع اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۷۱، خاطرنشان کرد: امام شهید فرهنگ را مجموعه‌ای از باورها، اعتقادات، اخلاقیات فردی و اجتماعی و عادات مردم می‌دانستند که مبنای رفتار و عملکرد فردی و اجتماعی جامعه قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: رهبر شهید برای تبیین اهمیت فرهنگ، آن را به هوایی تشبیه می‌کردند که انسان ناگزیر از تنفس آن است؛ اگر این هوا پاکیزه باشد، آثار مطلوبی بر سلامت و بقای انسان دارد و اگر آلوده باشد، آثار زیان‌باری به دنبال خواهد داشت. فرهنگ نیز چنین نقشی در سلامت و پایداری معنوی جامعه ایفا می‌کند.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی با تأکید بر جایگاه بنیادین فرهنگ در اندیشه رهبر شهید گفت: فرهنگ از اقتصاد نیز مهم‌تر است؛ زیرا باورها، ایمان، عادات و آنچه مردم در زندگی روزمره با آن سروکار دارند، الهام‌بخش رفتار و جهت‌دهنده حرکت‌های فردی و اجتماعی آنان است.
وی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید درباره هویت فرهنگی ملت‌ها افزود: فرهنگ، اساس هویت و شخصیت یک ملت و روح و معنای حقیقی جامعه است و بسیاری از عرصه‌ها از جمله سازندگی، فناوری، تولید و پیشرفت علمی تحت تأثیر جهت‌گیری‌های فرهنگی قرار دارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم با بیان اینکه فعالیت‌های مختلف باید از پیوست فرهنگی برخوردار باشند، اظهار کرد: ممکن است ذات یک فناوری یا محصول، مطلوب و ارزشمند باشد، اما اگر جهت‌گیری و هدف‌گذاری فرهنگی آن مشخص نباشد، امکان دارد جامعه را به مسیر نادرستی هدایت کند.
آینده‌پژوهی فرهنگی فراتر از پیش‌بینی و مبتنی بر ترسیم آینده مطلوب است
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی با اشاره به مفهوم آینده‌پژوهی در اندیشه امام شهید بیان کرد: آینده‌پژوهی صرفاً پیش‌بینی اتفاقات آینده نیست، بلکه رویکردی هنجاری و مبتنی بر ترسیم آینده مطلوب است که باید با شناخت شرایط موجود، شناسایی روندها و برنامه‌ریزی هدفمند همراه باشد.
وی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی در عرصه فرهنگ افزود: نباید انتظار داشت فرهنگ عمومی جامعه یا فرهنگ نخبگانی و دانشگاهی به‌صورت خودبه‌خودی در مسیر مطلوب حرکت کند؛ بلکه تحقق وضعیت فرهنگی مطلوب نیازمند برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری و توجه مستمر مسئولان است.
رئیس دانشکده علوم قرآنی مشهد با اشاره به مسئولیت مدیران در رصد تحولات فرهنگی جامعه تصریح کرد: مسئولان فرهنگی و سایر مدیران باید به جریان عمومی فرهنگ توجه کنند و به‌طور مستمر بررسی کنند که جامعه در چه مسیری حرکت می‌کند، چه تحولاتی در حال وقوع است و چه شرایطی در آینده پیش روی کشور قرار خواهد گرفت.
وی با اشاره به ضرورت مقابله با جریان‌های فرهنگی مخرب در کنار حمایت از جریان‌های مطلوب فرهنگی گفت: مقابله با مزاحمت‌ها و انحرافات فرهنگی هیچ منافاتی با رشد، آزادی و پرورش ظرفیت‌های مطلوب فرهنگی ندارد؛ بلکه باید ضمن حمایت از فرهنگ صحیح، در برابر جریان‌های آسیب‌زا نیز هوشیار بود.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی با تشریح محورهای اصلی آینده‌پژوهی فرهنگی اظهار داشت: مبانی معرفتی و ارزشی آینده‌پژوهی، مؤلفه‌ها و ابعاد اصلی آینده فرهنگ، عوامل کلیدی تأثیرگذار بر تحولات فرهنگی، سناریوهای مطلوب و نامطلوب آینده و همچنین راهبردها و الزامات عملی تحقق آینده مطلوب فرهنگی، از محورهای مهم این حوزه به شمار می‌روند.
وی یکی از اهداف اساسی آینده‌پژوهی در اندیشه رهبر شهید را کاهش غافلگیری در برابر توطئه‌ها و دسیسه‌های دشمنان دانست و افزود: هر جا در عرصه‌های مختلف از جمله اقتصاد و فرهنگ دچار غفلت شده‌ایم، دشمن از همان نقاط برای واردکردن آسیب و ضربه به کشور استفاده کرده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، افزایش نقش‌آفرینی مردم در تحولات فرهنگی، تقویت عاملیت اجتماعی، به‌دست‌گرفتن ابتکار عمل در برابر آینده ترسیم‌شده از سوی دشمن و تقویت تفکر آینده‌نگر برای رسیدن به تمدن نوین اسلامی را از دیگر اهداف آینده‌پژوهی فرهنگی برشمرد.
وی با اشاره به مفهوم آینده‌نگاری در بیانات رهبر شهید گفت: آینده‌نگاری باید به‌عنوان فرایندی نظام‌مند و مشارکتی برای تدوین چشم‌اندازهای راهبردی و بلندمدت جامعه مورد توجه قرار گیرد و به برنامه‌های مقطعی و کوتاه‌مدت محدود نشود.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی افزود: شناسایی علوم و فناوری‌های نوظهور، تعیین حوزه‌های مناسب برای مطالعات راهبردی و حساس‌سازی مدیران و جامعه نسبت به موضوعات و تحولات در حال شکل‌گیری، از الزامات آینده‌نگاری است تا پیش از آنکه جامعه در برابر حوادث و تحولات غافلگیر شود، آمادگی لازم برای مواجهه با آنها را داشته باشد.
رئیس دانشکده علوم قرآنی مشهد با اشاره به مصادیق آینده‌نگری در اندیشه رهبر شهید اظهار کرد: تأکید ایشان بر نقش جوانان مؤمن در ساخت آینده و امید به آینده روشن اسلام و قرآن، از نمونه‌های برجسته این نگاه است.
وی با اشاره به جایگاه نیمه شعبان در اندیشه آینده‌نگر رهبر شهید افزود: نیمه شعبان مظهر امید به آینده و اصلاح نهایی جهان به دست حضرت ولی‌عصر(عج) است؛ امیدی که برخلاف بسیاری از امیدهای متعارف، به دلیل وعده الهی، تخلف‌ناپذیر است.
حجت الاسلام والمسلمین ابوترابی همچنین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی را از جلوه‌های برجسته نگاه آینده‌نگر امام شهید دانست و گفت: در این بیانیه، با ترسیم محورهای کلان و راهبردی، افق آینده انقلاب اسلامی و مسیر حرکت جامعه به سوی تحقق تمدن نوین اسلامی تبیین شده است.
وی در پایان بر ضرورت بهره‌گیری از مبانی قرآنی و منظومه فکری رهبر شهید برای تقویت آینده‌پژوهی فرهنگی و حرکت آگاهانه جامعه به سوی آینده مطلوب تأکید کرد.
انتهای پیام/
نظر شما